Flycam báo chí, truyền hình: tác nghiệp, phép bay và đạo đức

Flycam báo chí đã thành quen mắt trên các bản tin: toàn cảnh vùng ngập, quả đồi sạt lở, nút giao thông ùn tắc, công trình đang thi công.

Hình từ trên cao trả lời câu hỏi mà máy quay mặt đất không trả lời được: chuyện lớn tới đâu, nằm ở chỗ nào. Nhưng ở Việt Nam, phóng viên không có làn ưu tiên nào khi xin phép bay, nên kỹ năng thật của tác nghiệp bằng flycam nằm ở chuẩn bị trước, kiểm chứng và giữ đạo đức hình ảnh.

Chúng tôi viết cho phóng viên, biên tập viên và người làm nội dung thời sự: flycam giúp gì cho một bản tin, khung pháp lý hiện hành, xử lý sự kiện nóng ra sao và những ranh giới không nên vượt.

1. Hình flycam thêm gì cho một bản tin

Ba việc flycam làm tốt nhất trong thời sự:

• Cho thấy quy mô. Câu “nhiều khu dân cư bị ngập” trở nên cụ thể khi người xem thấy mái nhà nhô lên giữa mặt nước kéo dài tới chân núi.
• Đặt câu chuyện vào bản đồ: con đường bị chia cắt nằm ở đâu so với thị trấn, vết nứt cách khu dân cư bao xa.
• Tới nơi phóng viên không nên đứng: mép taluy vừa sạt, đoạn đê đang thẩm lậu, mái nhà xưởng vừa cháy.

Mùa bão Yagi năm 2024 cho thấy cả ba điều. Nhiều tòa soạn đăng chuyên mục video “[FLYCAM]” toàn cảnh các khu ngập ở Thái Nguyên. Ở Làng Nủ (Lào Cai), bản tin truyền hình ngày 12/9/2024 cho biết qua quan sát bằng flycam đã phát hiện thêm một vết nứt trên sườn núi. Hình từ trên cao lúc đó là thông tin an toàn cho người đang ở dưới, chứ không còn là cảnh minh họa.

Flycam cũng có giới hạn. Nó không thay được phỏng vấn, không cho thấy nước ngập trong nhà, và một cảnh toàn quá đẹp có thể làm thảm họa trông như phong cảnh. Biên tập giỏi dùng flycam vài giây để định vị rồi quay về mặt đất, nơi có con người.

2. Thẻ nhà báo không rút ngắn được phép bay

Nghị định 288/2025/NĐ-CP, văn bản quản lý tàu bay không người lái có hiệu lực từ 05/11/2025, không có chữ nào dành riêng cho báo chí. Những mốc người làm tin cần nhớ:

Quy định	Nội dung
Thời hạn nộp hồ sơ	Tối thiểu 7 ngày trước ngày bay; 12 ngày nếu phải phát điện văn thông báo hàng không (NOTAM).
Thời hạn trả lời	Cơ quan cấp phép quyết định trong 5 ngày làm việc.
Ai không phải chờ	Nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và hỗ trợ tìm kiếm cứu nạn, cứu hộ trong tình thế cấp thiết. Đưa tin không nằm trong danh sách.
Vùng cấm bay	Chỉ cấp phép cho hoạt động bay công vụ.
Trước giờ bay	Hiệp đồng với cơ quan liên quan tối thiểu 24 giờ.

Luật Báo chí 2025 (có hiệu lực từ 01/7/2026) cho nhà báo quyền thu thập và sử dụng thông tin, nhưng luôn kèm điều kiện theo quy định của pháp luật. Luật cũng cấm cản trở nhà báo hoạt động đúng pháp luật. Một chuyến bay không phép thì không phải hoạt động đúng pháp luật, nên không được điều khoản này che chắn.

Hậu quả thì rõ: bay khi chưa có phép bay bị phạt tiền và tịch thu máy theo Nghị định 282/2025/NĐ-CP, tổ chức bị phạt gấp đôi cá nhân. Cơ quan chức năng còn có quyền buộc máy hạ cánh, vô hiệu hóa và tạm giữ cả máy lẫn người điều khiển. Bảng mức phạt đầy đủ ở bài mức phạt bay flycam không phép.

Để so sánh, Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) có quy trình xét duyệt khẩn, liệt kê rõ việc đưa tin cung cấp thông tin thiết yếu cho công chúng, và có trường hợp được duyệt trong vài phút. Việt Nam hiện chưa có cơ chế tương tự cho báo chí.

3. Sự kiện nóng: những lựa chọn hợp pháp

Bảy ngày là quá dài cho một vụ cháy hay một trận lũ quét. Điều đó không có nghĩa tòa soạn phải bó tay; nó có nghĩa phải chọn đúng cách lấy hình.

Cách	Khi nào dùng	Lưu ý
Nộp phép trước theo mùa, theo khu vực	Đề tài đoán trước được: mùa mưa bão ở một tỉnh, công trình lớn, lễ hội định kỳ.	Phép bay có thời hạn và gắn với vùng, độ cao cụ thể; khai vùng vừa đủ rộng.
Xin hình từ lực lượng đang bay công vụ	Cứu nạn, chữa cháy có flycam của lực lượng chức năng.	Ghi rõ nguồn hình; giữ nguyên nội dung khi dựng.
Dùng hình của người quay có phép	Đơn vị quay, chủ công trình đã có phép bay ở khu đó.	Xin file gốc, kiểm chứng như mục 6.
Quay từ điểm cao trên mặt đất	Tòa nhà, đồi, cầu gần hiện trường.	Cần chủ tòa nhà đồng ý; ống tele bù cho việc không bay.
Không bay	Hiện trường có trực thăng, khu vực cứu nạn đang hoạt động.	Hình không đáng đổi lấy việc cản trở cứu hộ.

Lựa chọn cuối cùng thường bị xem nhẹ. Ở Mỹ, bộ tài liệu của FAA về cháy rừng ghi nhận hơn 100 trường hợp máy bay chữa cháy phải dừng hoạt động vì có drone xuất hiện. Một trực thăng cứu nạn ở vùng lũ cũng bay thấp và chậm, đúng tầng của flycam.

Với đề tài có lịch trước, cách chuẩn bị hồ sơ và chọn vùng bay có trong bài thủ tục xin phép bay flycam.

Bảy ngày là quá dài cho một vụ cháy hay trận lũ quét; chọn đúng cách lấy hình thay vì bay không phép.

4. Quy trình tác nghiệp một ca có bay flycam

Khi đã có phép, một ca quay thời sự bằng flycam của chúng tôi thường đi theo trình tự này:

1. Trước khi đi. Chốt với biên tập những cảnh cần từ trên cao và cảnh nào để mặt đất làm. Tra lại vùng bay đúng tọa độ hiện trường, vì phép bay gắn với vùng đã khai.
2. Tới hiện trường, báo người chỉ huy tại chỗ hoặc chính quyền xã trước khi cất cánh, cho họ biết thời gian, độ cao, hướng bay.
3. Chọn điểm cất cánh xa đám đông và xa khu làm việc của lực lượng cứu hộ.
4. Bay ngắn, lấy đủ cảnh rồi hạ. Mỗi phút máy treo trên đầu người dân là một phút gây lo lắng.
5. Dừng ngay khi được yêu cầu, kể cả khi phép bay vẫn còn hiệu lực.
6. Lưu file gốc kèm file phụ đề của DJI, file này ghi tọa độ, độ cao và thời gian theo từng khung hình, rất có ích khi chú thích và khi bị hỏi lại về vị trí quay.

Thông số quay khớp chuẩn phát sóng, cách giao file cho biên tập và danh sách cảnh mẫu đã có trong bài quay flycam phóng sự. Nếu cần phát hình trực tiếp từ flycam, sơ đồ tín hiệu và độ trễ nằm ở bài livestream flycam.

5. Đạo đức hình ảnh: những ranh giới không nên vượt

Flycam nhìn được những chỗ mà người đứng dưới đất không nhìn thấy: sân sau, mái nhà, người đang khóc bên đống đổ nát. Vì thế đạo đức hình ảnh với flycam khắt khe hơn chứ không lỏng hơn.

Trung thực trước hết. Quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo Việt Nam yêu cầu không làm sai lệch, xuyên tạc, che giấu sự thật.

Bộ quy tắc về drone mà Viện Poynter (Mỹ) soạn năm 2017 đi vào chi tiết hơn. Không cố ý tác động lên sự kiện, không tăng cường hình ảnh một cách sai lệch, và nhớ rằng quay chậm có thể làm câu chuyện kịch tính hơn sự thật. Một cảnh lũ cũ ghép vào tin mới, hay một cảnh quay chậm làm dòng nước trông dữ hơn, đều là sai.

Quyền hình ảnh và đời tư. Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 32) yêu cầu có sự đồng ý khi sử dụng hình ảnh cá nhân. Ngoại lệ là vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, hoặc hình ảnh lấy từ hoạt động công cộng mà không làm tổn hại danh dự, nhân phẩm. Luật Trẻ em 2016 bảo vệ đời sống riêng tư của trẻ em, còn Luật Báo chí 2025 cấm thông tin ảnh hưởng tới sự phát triển bình thường của trẻ em.

Áp vào tác nghiệp bằng flycam:

Tình huống	Nên	Không nên
Vùng thiên tai	Cảnh toàn không nhận ra từng người.	Tele cận người bị nạn, thi thể, người đang đau buồn.
Khu dân cư	Bay theo đường, theo dòng sông.	Treo máy nhìn vào sân, cửa sổ nhà riêng.
Trẻ em	Để trẻ nhỏ trong khung hình xa, không nhận diện.	Cận mặt trẻ trong vùng lũ, trại sơ tán.
Vụ việc chưa có kết luận	Hình hiện trường, công trình.	Cận nhà riêng hay mặt người bị nghi vấn.

Bộ quy tắc của Hiệp hội Báo chí Drone Chuyên nghiệp (PSDJ) có một câu đáng dán lên tường tòa soạn: đừng dùng drone nếu thông tin có thể thu được bằng cách khác an toàn hơn.

Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 32) bảo vệ quyền hình ảnh; Luật Trẻ em 2016 bảo vệ đời sống riêng tư của trẻ em.

6. Kiểm chứng hình flycam do người khác gửi

Trong các trận thiên tai lớn, hình flycam đầu tiên tới tòa soạn thường không do phóng viên quay. Trước khi dùng, chúng tôi khuyên kiểm tra năm điểm:

• Xin file gốc từ người quay, không dùng bản đã tải lại qua mạng xã hội.
• Đối chiếu địa danh trong hình (cầu, nhà thờ, đường núi) với bản đồ vệ tinh.
• So thời tiết và hướng bóng nắng với ngày, giờ được cho là quay.
• Nếu có file phụ đề DJI hay dữ liệu ảnh, đọc tọa độ và thời gian ghi trong đó.
• Hỏi người quay có phép bay ở đó không; tòa soạn không nên phát hình từ chuyến bay vi phạm mà không nói rõ.

Kiểu sai hay gặp nhất là video lũ của năm trước được đăng lại khi mùa mưa mới bắt đầu. Một chú thích đúng ngày, đúng nơi là phần của sự thật, không phải chi tiết phụ.

7. Máy nào hợp với phóng viên

Với thời sự, máy gọn và ống tele quan trọng hơn cảm biến lớn. DJI Air 3S nặng 724 g, gấp gọn trong ba lô, có thêm camera tele 70 mm. DJI Mavic 4 Pro nặng khoảng 1.063 g nhưng có tele 168 mm, cho phép đứng xa hiện trường và đám đông mà vẫn có cảnh chặt, nghĩa là ít làm phiền người dưới đất hơn.

Máy dưới 250 g gọn nhất nhưng không phải lối tắt pháp lý: quyền miễn phép chỉ áp cho bay vui chơi, giải trí ngoài vùng cấm và vùng hạn chế, còn tác nghiệp báo chí không phải vui chơi. Hiểu về các dòng máy và cách flycam vận hành có trong bài flycam là gì; bức tranh rộng hơn về những ngành đang dùng drone ở trang công dụng của máy bay điều khiển drone.

Flycam24h quay phim bằng flycam từ 2016, có livestream hình flycam và hỗ trợ làm hồ sơ xin phép bay (chi phí xin phép tính riêng). Với các tòa soạn, đơn vị sản xuất chương trình có đề tài lên lịch trước, chúng tôi nhận cả việc bay lẫn chuẩn bị phép; xem thêm ở trang dịch vụ quay phim flycam. Liên hệ 0383.17.18.19, Zalo cùng số, 08:30–21:30 hằng ngày.